Vrijheid kan in drie soorten voorkomen, en die drie soorten moet je goed begrijpen. De eerste is vrijheid van, de tweede is vrijheid voor, en de derde is gewoon vrijheid – noch van, noch voor. De eerste, vrijheid van, is een reactie. Ze is op het verleden gericht; je vecht tegen het verleden, je wilt er vanaf, je bent erdoor geobsedeerd.
Psychoanalyse probeert je deze vrijheid te geven, vrijheid van – van de trauma’s uit het verleden, de wonden uit je kindertijd. Primal therapy is in wezen gebaseerd op het verleden. Je moet teruggaan in de tijd om jezelf van het verleden te bevrijden; je moet de eerste oerkreet bereiken, dan zul je vrij zijn. Vrijheid betekent dus – voor primal therapy, voor psychoanalyse en voor andere therapieën – dat het verleden losgelaten moet worden. Je moet ermee worstelen, je moet er op de een of andere manier in slagen jezelf los te maken van het verleden; dan zul je vrij zijn.
Wat deze vrijheid betreft, staan Karl Marx en Sigmund Freud niet tegenover elkaar; ze zijn het met elkaar eens. Karl Marx zegt dat men zich moet bevrijden van het verleden, van alle vroegere sociale structuren en economische structuren. Zijn benadering is politiek, die van Freud is psychologisch, maar beide zijn geworteld in het idee van vrijheid van.
Alle politieke hervormingen zijn reacties – en als je reageert, ben je nooit vrij. Dit moet je goed begrijpen. Het geeft je alleen maar de schijn van vrijheid, maar het is nooit ware vrijheid. Vanuit reactie is totale vrijheid niet mogelijk. Vanuit reactie is ware vrijheid niet mogelijk. En alleen totale vrijheid is ware vrijheid.
Je kunt tegen het verleden ingaan, maar juist door ertegen te zijn, raak je er via de achterdeur door verstrikt. Daarom is het keer op keer gebeurd dat je wordt zoals degene tegen wie je vecht, wie dat ook is. Kies je vijanden heel zorgvuldig, want jij wordt door hen bepaald! Als je tegen hen vecht, zul je vanzelfsprekend hun strategieën moeten leren. Je zult hun tactieken moeten leren, je zult hun werkwijzen moeten leren. Beetje bij beetje gaan vijanden erg op elkaar lijken – meer op elkaar dan op vrienden….
Het tweede idee is vrijheid voor; het is toekomstgericht. Het eerste is politiek, het tweede is poëtischer, visionair, utopisch. Veel mensen hebben dat ook geprobeerd, maar ook dat is onmogelijk, want als je toekomstgericht bent, kun je niet in het heden leven – en je moet in het heden leven. Je leeft niet in het verleden, je leeft niet in de toekomst, je moet in het heden leven. Visionairs fantaseren alleen maar. Ze hebben prachtige utopieën bedacht, maar die utopieën worden nooit werkelijkheid, kunnen geen werkelijkheid worden.
Als je reageert op het verleden, word je bepaald door het verleden. Als je het verleden vergeet en naar de toekomst kijkt, word je nog steeds gedreven door het verleden, je bent je er alleen niet van bewust. Als je naar de toekomst kijkt, droom je prachtige dromen, maar die kunnen de werkelijkheid niet veranderen. De werkelijkheid blijft hetzelfde; dromen zijn heel ineffectief, machteloos.
De eerste, vrijheid van, is een reactie. De tweede, vrijheid voor, is revolutie. De derde, gewoon vrijheid, is rebellie. Die is op het heden gericht. De eerste is politiek, de tweede is poëtisch, de derde is mystiek, religieus.
Wat bedoel ik als ik zeg gewoon vrijheid? Noch voor, noch tegen, geen verleden, geen toekomst, gewoon hier-en-nu zijn, gewoon van moment tot moment leven zonder ideologie, zonder utopie. De ware sannyasin, de ware mysticus, is niet tegen het verleden, is niet voor de toekomst. Hij is zo volkomen opgegaan in het heden dat hij geen tijd, geen energie heeft voor het verleden en de toekomst. Zo wordt de rebel geboren.
De rebel is het mooiste fenomeen ter wereld. Boeddha is een rebel, Jezus ook; Atisha is een rebel, net als Kabir. Dit zijn rebellen. Je zult ze verkeerd begrijpen als je ze beschouwt als revolutionairen; dat waren ze niet. Ze waren ook geen reactionairen. Hun oriëntatie is totaal anders, hun oriëntatie is nu, hier. Ze leven niet voor een ideaal, en ze leven ook niet tegen een ideaal. Ze hebben geen ideeën; er bestaat geen ideologie in hun bewustzijn.
De pure zuiverheid van dit moment – ze beleven het, ze genieten ervan, ze zingen het, ze dansen het. En wanneer het volgende moment komt, beleven ze het volgende moment met dezelfde vreugde, met dezelfde opgewektheid. Ze gaan van moment naar moment, ze maken geen plannen voor de toekomst.
Osho: The Book of Wisdom #25
Image by OpenClipart-Vectors from Pixabay.